‘n Nuwe dokumentêr deur twee professore van die Universiteit van Pretoria (UP) vang die afnemende kundigheid van tradisionele vroedvroue vas te midde van die wêreldwye verskuiwing na Westerse mediese praktyke.
Dit word op 23 Maart in Springbok vertoon.
Die rolprent, met die titel “Vroedvrou”, is geregisseer deur professor Siona O’Connell, ’n professor in Afrikastudie en lid van Universiteit van Pretoria se Skool vir die Kunste, en professor Loretta Feris, Universiteit van Pretoria -onderhoof: Akademies.
Vroedvrou is gebore uit navorsing deur Feris, wat deur lede van die Nama-gemeenskap in Namakwaland genader is wat ondersteuning gesoek het om die kennis van verouderende vroedvroue te bewaar.
O’Connell, wat verskeie impakvolle dokumentêre films gemaak het, het kragte saamgesnoer met Feris om die rykdom van tradisionele vroedvroue vas te vang, en bewustheid te kweek oor die onmisbare rol van tradisionele vroedvroue in die Noord-Kaap.
’n Verkorte weergawe van die film is op 6 Maart op eNCA se aktualiteitsprogram CheckPoint (DStv, kanaal 403) vertoon.
“Dit was ‘n baie persoonlike projek vir my, want ek is van die Noord-Kaap, en ek voel sterk oor die rol van vroue wat gemeenskapsontwikkeling ondersteun,” sê Feris.
“Ek wou die bydraes wat hierdie vroue tot gemeenskapsgesondheid, en selfs die lewe gemaak het, vasvang, aangesien hulle dikwels noodgesondheidsorg aan moeders en babas verskaf. Tog is hierdie vroedvroue nie noodwendig opgelei of opgevoed nie, en ontvang dikwels nie vergoeding vir hul dienste nie. Hulle word ook nie formeel erken vir die belangrike rol wat hulle speel nie.
“Tradisionele en inheemse vroedvroue word in verskillende gemeenskappe in Suid-Afrika en in ander dele van die wêreld aangetref. In sommige regsjurisdiksies word hulle uitdruklik erken en by die gesondheidsorgstelsel geïntegreer, maar dit is nog nie die geval in Suid-Afrika nie.”
O’Connell sê: “Hierdie film het ‘n wye aantrekkingskrag. Dit praat oor wat dit beteken om swanger te wees, geboorte te gee en wat nodig is vir nuwe moeders om te floreer. Dit dring ook by ons almal in die akademie aan om na te dink oor die Westerse kennisparadigmas waarop ons instellings gebou is, en hoe ons met inheemse kennisstelsels as gelyke vennote werk. Dit kan as onderrigmateriaal oor alle fakulteite gebruik word.”
Die film beklemtoon die epistemiese diversiteit van wat ons as “kennis” beskou, voeg Feris by.
“Kennisproduksie is nie net in die domein van die akademie geleë nie. Tradisionele vroedvroue het hul eie kennis en kundigheid oor bevalling en moedergesondheidsorg ontwikkel, en as ons nouer samewerking tussen die akademie en tradisionele vroedvroue kan dryf, sal ons almal by mekaar baat vind.”
Daar was dringendheid om hierdie film te maak, aangesien een vroedvrou onlangs dood is en die ander verouder.
“So ons het dit in rekordtyd gemaak,” sê O’Connell.
“Ek werk nie soos ’n konvensionele filmmaker nie – daar is geen draaiboek of storiebord nie. Die film openbaar homself werklik deur wat gesê word. Ons het ’n Suid-Afrikaanse musiekbiblioteek gebruik, en prof Feris neem ons deur die film, nie as ’n verteller wat min met die onderwerp te doen het nie, maar omdat tradisionele vroedvroue ’n belangrike deel van haar persoonlike en akademiese reis is.”
Vir O’Connell verskil dokumentêre rolprentvervaardiging hemelsbreed van vakkundige skryfwerk deurdat dit in staat is om gesprekke met breër gehore en die algemene publiek te open, en sodoende die akademiese ruimte oopmaak vir nuwe maniere van kennisproduksie.
“Een van die moeilikste dinge met die maak van ‘n rolprent soos hierdie – en dit verskil nie van enige van die 11 ander wat ek gemaak het nie – is die konstante heen en weer,” verduidelik sy. “Daar is baie navorsing, en ons moet baie beeldmateriaal op die snykamervloer los. Jy kan nie kosbaar wees nie. Jy het ook ’n eersteklas span nodig wat studente insluit.”
Die twee professore het die film sonder ’n begroting begin maak, maar het uiteindelik ondersteuning van die Universiteit se Fakulteit Geesteswetenskappe en die Departement Navorsing en Innovasie ontvang.
Die Noord-Kaapse departement van sport, kuns en kultuur het ook as vennoot aan boord gekom vir die formele première van die film.
O’Connell hoop dat die kwessies wat in die film geopper word oor inheemse kennisstelsels en vroue en geboorte sal voortgaan om debat en bespreking te genereer.
“Ons droom groot oor die volgende stappe,” sê O’Connell.
“Ons het uitnodigings gehad om die film in die buiteland te vertoon by noemenswaardige instellings, insluitend Brown University in die VSA.”
